أَخْبَرَنَا إِسْحَقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ: أَنْبَأَنَا بَقِيَّةُ، قَالَ: حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، أَنَّ مَكْحُولًا حَدَّثَهُ، أَنَّ مَسْرُوقَ بْنَ الْأَجْدَعِ حَدَّثَهُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ:
«رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَشْرَبُ قَائِمًا وَقَاعِدًا، وَيُصَلِّي حَافِيًا وَمُنْتَعِلًا، وَيَنْصَرِفُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ»
இதன் அறிவிப்பாளர்தொடரில் வரும் ராவீ-9319- பகிய்யது பின் வலீத் பற்றி ( தத்லீஸுத் தஸ்வியஹ் ) செய்பவர் என்றும், பலவீனமானவர் கள், கைவிடப்பட்டவர்களை மறைத்து அறிவிப்பவர் என்றும், தன் ஊர்வாசிகள் அல்லாதவர்களிடமிருந்து அறிவிப்பதில் தவறு உள்ளது என்றும், தவறிழைப்பவர் என்றும் நான்கு வகையான விமர்சனம் உள்ளது. எனவே சில நிபந்தனைகளின் படி இருந்தால் மட்டுமே இவரின் செய்திகள் ஏற்கப்படும் என ஹதீஸ்கலை அறிஞர்களில் அபூஹாதிம் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 195 இறப்பு ஹிஜ்ரி 277 வயது: 82 போன்றோர் கூறியுள்ளனர். 1 . இவரின் ஆசிரியர் பலமானவராக இருக்க வேண்டும். 2 . இவரின் ஆசிரியர் இவர் ஊரைச் சேர்ந்த ஷாம் வாசியாக இருக்க வேண்டும். (உதாரணமாக-பஹீர் பின் ஸஃத், முஹம்மது பின் ஸியாத் போன்றவர்கள்) 3 . தன் ஆசிரியரிடமிருந்து நேரடியாக கேட்டதாக அறிவித்திருக்க வேண்டும். 4 . இவரின் ஆசிரியருக்கும், அவரின் ஆசிரியருக்கும் இடையில் நேரடியாக கேட்டதாக வார்த்தை அமைப்பு இருக்க வேண்டும். 5 . இவரிடமிருந்து அறிவிப்பவர்கள் ஷாம் வாசியாக இருக்க கூடாது. அவர் பலமானவராக இருந்தால் போதும். 1 . இந்தச் செய்தியை பகிய்யாவிடமிருந்து இஸ்ஹாக் பின் ராஹவைஹி (இஸ்ஹாக் பின் இப்ராஹீம்), முஹம்மத் பின் அம்ர் பின் ஹனான், அபூஉத்பா- அஹ்மத் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 164 இறப்பு ஹிஜ்ரி 241 வயது: 77 ஆகியோர் அறிவித்துள்ளனர். இவர்களில் இஸ்ஹாக் பின் ராஹவைஹி அவர்கள் மற்றவர்களை விட பலமானவர் என்பதாலும், இந்தச் செய்தியில் பகிய்யா தத்லீஸ் செய்யவில்லை என்பதாலும் இது சரியான அறிவிப்பாளர்தொடர் என சில அறிஞர்கள் கூறியுள்ளனர். 2 . இந்தச் செய்தியை முஹம்மத் பின் வலீத் அஸ்ஸுபைதீ அவர்களிடமிருந்து அறிவிக்கும் பகிய்யது பின் வலீத் முஹம்மத் பின் வலீத் அஸ்ஸுபைதீ —> மக்ஹூல் —> மஸ்ரூக் —> பிறப்பு ஹிஜ்ரி -8 இறப்பு ஹிஜ்ரி 58 வயது: 66 உம்முல் மூஃமினீன், நபியின் மனைவி. அபூபக்கர் (ரலி) அவர்களின் மகள். சகோதரர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் அபூபக்கர் ரலி, சுமார் 2210 ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார். என்ற அறிவிப்பாளர்தொடரில் அறிவித்துள்ளார். 3 . இந்தச் செய்தியை முஹம்மத் பின் வலீத் அஸ்ஸுபைதீ அவர்களிடமிருந்து அறிவிக்கும் அப்துல்லாஹ் பின் ஸாலிம் அவர்கள், முஹம்மத் பின் வலீத் அஸ்ஸுபைதீ —> ஸுலைமான் பின் மூஸா —> மக்ஹூல் —> மஸ்ரூக் —> பிறப்பு ஹிஜ்ரி -8 இறப்பு ஹிஜ்ரி 58 வயது: 66 உம்முல் மூஃமினீன், நபியின் மனைவி. அபூபக்கர் (ரலி) அவர்களின் மகள். சகோதரர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் அபூபக்கர் ரலி, சுமார் 2210 ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார். என்ற அறிவிப்பாளர்தொடரில் அறிவித்துள்ளார். இதில் அஸ்ஸுபைதீ அவர்களுக்கும், மக்ஹூல் அவர்களுக்கும் இடையில் ஸுலைமான் பின் மூஸா கூறப்பட்டுள்ளார். (பார்க்க: முஸ்னதுஷ் ஷாமிய்யீன்-1884) 4 . இந்தச் செய்தியை முஹம்மத் பின் வலீத் அஸ்ஸுபைதீ அவர்களிடமிருந்து அறிவிக்கும் பகிய்யது பின் வலீத் முஹம்மத் பின் வலீத் அஸ்ஸுபைதீ —> ஸுலைமான் பின் மூஸா —> மக்ஹூல் —> மஸ்ரூக் —> பிறப்பு ஹிஜ்ரி -8 இறப்பு ஹிஜ்ரி 58 வயது: 66 உம்முல் மூஃமினீன், நபியின் மனைவி. அபூபக்கர் (ரலி) அவர்களின் மகள். சகோதரர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் அபூபக்கர் ரலி, சுமார் 2210 ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார். என்ற அறிவிப்பாளர்தொடரில் அறிவித்ததாக முஸ்னதுஷ் ஷாமிய்யீன்-1885 இல் வந்துள்ளது. مسند الشاميين للطبراني (3/ 105) 1885 – حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ هَارُونَ، وَجَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفِرْيَابِيُّ، قَالَا: ثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ رَاهَوَيْهِ، ثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ، ثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُوسَى، أَنَّ مَكْحُولًا ، حَدَّثَهُمْ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: «رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَشْرَبُ قَائِمًا وَقَاعِدًا، وَيُصَلِّي حَافِيًا وَمُتْنَعِلًا، وَيَنْصَرِفُ عَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ يَسَارِهِ» தாரகுத்னீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306 இறப்பு ஹிஜ்ரி 385 வயது: 79 அவர்கள், அப்துல்லாஹ் பின் ஸாலிம் அவர்கள் அறிவிக்கும், முஹம்மத் பின் வலீத் அஸ்ஸுபைதீ —> ஸுலைமான் பின் மூஸா —> மக்ஹூல் —> மஸ்ரூக் —> பிறப்பு ஹிஜ்ரி -8 இறப்பு ஹிஜ்ரி 58 வயது: 66 உம்முல் மூஃமினீன், நபியின் மனைவி. அபூபக்கர் (ரலி) அவர்களின் மகள். சகோதரர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் அபூபக்கர் ரலி, சுமார் 2210 ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார். என்ற அறிவிப்பாளர்தொடரே சரியானது என்று கூறியுள்ளார். علل الدارقطني = العلل الواردة في الأحاديث النبوية ط-أخرى (8/ 289) 3631- وسُئِل عَن حَديث مَسروق، عَن عائِشة، أَن النَّبي صَلى الله عَليه وسَلم شَرِب قائِمًا وقاعِدًا، وصَلَّى حافيًا ومُنتَعِلا، فانصَرَف عَن يَمينِه وشِمالِهِ. فقال: يَرويه مُحمد بن الوليد الزُّبَيدي، واختُلِف عَنه؛ فرَواه بَقيَّة بن الوليد، عَن الزُّبيَدي، قال: حَدثني مَكحولٌ، عَن مَسروق، عَن عائِشة. وخالَفه عَبد الله بن سالم الحِمصي، فرواه عَن الزُّبيدي، عَن سُليمان بن مُوسَى، عَن مَكحول، عَن مَسروق، عَن عائِشة، وزاد في الإِسناد سُليمان بن مُوسَى. ورَوَى هَذا الحَديث عَبد الرَّحمَن بن ثابِت بن ثَوبان عَمَّن سَمِع مَكحولا يُحَدِّث عَن مَسروق، عَن عائِشة. والأَشبَه بالصَّواب قَول مَن قال: سُليمان بن مُوسَى، قاله عَبد الله بن سالم الحِمصي، وهو من الأَثبات، في الحَديث، وهو سيِّئ المَذهَب له قَول في عَلي بن أَبي طالِب رَضي الله عَنه قيل: يَسُبُ؟ قال: نَعم. (நூல்: அல்இலலுல் வாரிதா- 3631) தாரகுத்னீ பிறப்பு ஹிஜ்ரி 306 இறப்பு ஹிஜ்ரி 385 வயது: 79 இமாம் அவர்களின் கருத்தை மறுப்பதற்கு வேறு சில காரணங்கள் உள்ளன. 1 . முஸ்னதுஷ் ஷாமிய்யீன்-1885 இன் இடம்பெறும் அறிவிப்பாளர்தொடர் தப்ரானீ அவர்களின் தவறாக அல்லது பிரதியில் ஏற்பட்ட தவறாக இருக்க வாய்ப்புள்ளது. மேலும் அப்துல்லாஹ் பின் ஸாலிம் பிறப்பு ஹிஜ்ரி -8 இறப்பு ஹிஜ்ரி 58 வயது: 66 உம்முல் மூஃமினீன், நபியின் மனைவி. அபூபக்கர் (ரலி) அவர்களின் மகள். சகோதரர் அப்துர்ரஹ்மான் பின் அபூபக்கர் ரலி, சுமார் 2210 ஹதீஸ்களை அறிவித்துள்ளார். அவர்கள் வரை உள்ள அறிவிப்பாளர்கள் பலமானவர்கள் தான் என்றாலும் அப்துல்லாஹ் பின் ஸாலிமிடமிருந்து அறிவிக்கும் ராவீ-32144- அம்ர் பின் ஹாரிஸின் நம்பகத்தன்மை அறியப்படவில்லை என்று பிறப்பு ஹிஜ்ரி 673 இறப்பு ஹிஜ்ரி 748 வயது: 75 அவர்கள் கூறியுள்ளார். என்றாலும் இப்னு ஹிப்பான் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 275 இறப்பு ஹிஜ்ரி 354 வயது: 79 முக்கிய நூல்கள்: அஸ்ஸிகாத், மஜ்ரூஹீன். இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை பலமானவர் என்று கூறினால் அவர் அறியப்படாதவர் களையும் பலமானவர் என்று கூறுவதால் அவர் வேறு வகையில் அறியப்பட்டவரா! என்று ஆய்வு செய்தே முடிவு செய்யவேண்டும். மேலும் இப்னு ஹிப்பான் அவர்கள் மட்டும் ஒருவரை விமர்சித்தால் அது சரியானதா? இல்லையா? என்று மற்ற சான்றுகளை வைத்தே முடிவு செய்ய வேண்டும். அவர்கள் இவரை முஸ்தகீமுல் ஹதீஸ்-சரியான ஹதீஸுடையவர் என்று கூறியிருப்பதால் இவரைப் பற்றி விமர்சனம் இல்லை. (நூல்கள்: அஸ்ஸிகாத்-8/480, தஹ்தீபுத் தஹ்தீப்-3/261) ஆனால் இவரிடமிருந்து அறிவிக்கும் ராவீ-6859- இஸ்ஹாக் பின் இப்ராஹீம் என்பவர் நம்பகமானவர் தான் என்றாலும் அதிகம் தவறிழைப்பவர் என்று (முற்கால சில அறிஞர்களின் விமர்சனத்தின்படி) இப்னு ஹஜர் பிறப்பு ஹிஜ்ரி 773 இறப்பு ஹிஜ